По мнению главного юриста-международника РК доктора юридических наук, профессора М.А. Сарсембаева, специальные государственные органы по защите прав человека нужны не только в центре, но и на местах, и основным их назначением должно быть возбуждение дисциплинарного, административного преследования относительно того, кто нарушает, попирает права человека. А что касается практики применения норм международного права в целях защиты прав человека, то будем надеяться, что Республика Казахстан присоединится к международно-правовым документам в области прав человека, предусматривающим такое право. На данный момент ратифицированные РК конвенции по правам человека предусматривают подотчетность специальным конвенционным комитетам и организациям, участником которых является Казахстан [15].
Список использованных источников
1. Мовчан А.П. Права человека и международные отношения. - М.: Наука, 1982. - С. 19;
2. Сафонова О.Н. Международные стандарты прав человека и правовой статус личности в Республике Казахстан. //Фемида, 1998. - № 8. - С. 44;
3. Сабикенов С.Н. Деятельность Конституционного Совета по обеспечению прав человека и гражданина //Конституционное правосудие. Вестник конференции органов конституционного контроля стран молодой демократии. Выпуск 1. Ереван, 1998. - С. 56-57;
4. Указ Президента РК, имеющий силу закона «О внесении изменений и дополнений в Закон РК «О гражданстве» от 3.10.1995 //Вестник Казахстана, 1995, 4 октября;
5. Закон «О правах ребенка в РК» от 8.08.2002 г. med24.kz;
6. Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, нация народ. - Алматы: Жеты-Жаргы, 1997. - С. 185;
7. Сабитова А.А. Правовой статус иностранцев: международно-правовые и внутригосударственные аспекты //Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Международная жизнь и политика», № 2 (45), 2016 г. С.12;
8. Закон РК «О правовом положении иностранцев» от 19 июня 1995 г. № 2337. https://onlіne.zakon.kz/Document/?doc_іd=1003764;
9. Президент Республики Казахстан. О подписании Республикой Казахстан Международного Пакта о гражданских и политических правах и свободах и Международного Пакта об экономических, социальных и культурных правах и свободах: Указ от 15.11.2003г. // САПП РК. - 2003. - № 4. - С.470;
10. Законы и Указы Президента РК. Список нормативных правовых актов. nііep.keu.kz;
11. Темирбулатов М. О некоторых аспектах обеспечения конституционной законности в Республики Казахстан // Фемида, 2008. - № 2. - С.20;
12. Права человека в Казахстане. Информационно-аналитический бюллетень. - № 1, июль 1995. - С. 18-21;
13. Указ Президента РК «О комиссии по правам человека» от 22.04.97 г. //Казахстанская правда, - 1997. 25 апреля;
14. Абикеев А., Жакупбеков Б. Защита прав человека. Кто занимается ею в Казахстане. // ВЭД в Казахстане. - № 8. - 2007. - С. 10;
15. Международное право. Особенная часть. Учебное пособие. Автор - доктор юридических наук, профессор М.А. Сарсембаев. Алматы: Ғылым, 1999. - С.15.
заведующая кафедрой гражданского права Сибирского
университета потребительской кооперации, д.ю.н., доцент
«К вопросу о запрете телесных наказаний в отношениях
по воспитанию детей»
Түйін: Бұл зерттеу балалардың құқықтары мен оларды дене жазаларынан қорғау қажеттілігі туралы қоғамдық пікірталастардың аясында өзекті бола түсуде. Халықаралық құқықтық актілерде жеке тұлғаның ар-намысын қорғауға бағытталған нормалар бекітілгеніне қарамастан, отбасындағы балаларды дене жазалауы осы мәселенің теориялық және практикалық аспектілерін терең және жан-жақты талдауды талап ететін пікірталас тақырыбы болып қала береді. Өкінішке орай, бұл мәселе көптеген елдердің ұлттық заңнамасында нақты реттелмеген. Қазіргі әлемде балалардың құқықтарын қорғауды күшейту үрдісі байқалады. Бұл кәмелетке толмағандарды тәрбиелеудің тиімді әдістерін енгізу және заңнамалық базаны дамытудан көрінеді.
Аннотация: Данное исследование становится все более актуальным в свете общественных дискуссий о правах детей и необходимости их защиты от телесных наказаний. Несмотря на то, что в международных правовых актах закреплены нормы, направленные на защиту достоинства личности, телесные наказания детей в семье продолжают оставаться предметом дискуссий, что требует глубокого и всестороннего анализа как теоретических, так и практических аспектов данной проблемы. К сожалению, в национальном законодательстве многих стран этот вопрос недостаточно четко регулируется. В современном мире наблюдается тенденция к усилению защиты прав детей. Это проявляется в развитии законодательной базы и внедрении эффективных методов воспитания несовершеннолетних.
Abstract: Thіs study іs becomіng іncreasіngly relevant іn the lіght of publіc dіscussіons about chіldren's rіghts and the need to protect them from corporal punіshment. Unfortunately, the natіonal legіslatіon of many countrіes does not clearly regulate thіs іssue. Іn the modern world, there іs a tendency to strengthen the protectіon of chіldren's rіghts. Thіs іs reflected іn the development of the legal framework and the іntroductіon of effectіve methods of educatіon of mіnors.
Ключевые слова: международные стандарты, воспитание, телесные наказания, охрана прав, законные представители, несовершеннолетнее, права ребенка
В последние десятилетия проблема телесных наказаний в отношениях по воспитанию детей остается одной из самых обсуждаемых в правозащитной сфере. Несмотря на существующие законодательные ограничения, многие родители продолжают применять физические наказания в отношении своих детей (шлепки, подзатыльники, удары и др.), что ставит под сомнение эффективность действующих национальных норм многих стран. Вместе с тем дети представляют собой наиболее уязвимую категорию населения с точки зрения правовой защиты [6, с. 2].
Как отмечают специалисты, в обществе растет понимание возможных негативных последствий телесных наказаний для физического и психического здоровья ребенка. Это подчеркивает необходимость искать новые пути решения проблемы и формулировать более строгие законодательные нормы, которые обеспечат охрану прав детей.
Как показывает практика, многие родители по-прежнему убеждены, что наиболее эффективным методом воспитания является применение физических наказаний. Однако следует учитывать, что действия родителей должны соответствовать интересам их несовершеннолетних детей [9, с. 45].
Для развития нашей цивилизации в целом пагубно признавать телесные наказания детей нормальным явлением. В правоприменительной практике сложилась противоречивая ситуация, если взрослый человек бьет другого взрослого, это воспринимается как проявление телесного насилия. Однако, когда родитель применяет физическое воздействие в виде подзатыльников в отношении своего ребенка, в подавляющем большинстве случаев это рассматривается как неотъемлемая составляющая воспитательного процесса.
Среди главных причин, по которым родители используют физические наказания в воспитании своих детей, можно выделить следующие:
Во-первых, в их роду из поколения в поколение практиковалось физическое воздействие на детей. В детстве таких родителей тоже подвергали физическому наказанию.
Во-вторых, в некоторых семьях ребенок воспринимается как собственность родителей, а не как полноценная личность. Из-за этого некоторые родители считают, что вправе применять физические наказания в отношениях по воспитанию ребенка.
В-третьих, родители не могут контролировать свое поведение из-за множества внешних факторов: бытовых трудностей, материальных проблем, беспокойства о будущем и т.п. Однако взрослый человек должен осознавать, что его поведение может негативно сказаться на ребенке.
Как правило, телесное наказание сопровождается запугиванием, угрозами, отвержением, и как следствие, все это усиливает страдания ребенка, который чувствует себя беспомощным, бесправным, а также лишенным поддержки.
Многие страны являются участниками Конвенции о правах ребенка, которая призывает защищать детей от всех форм насилия. Как известно, Конвенция вступила в силу 2 сентября 1990 года, и на сегодняшний день более 190 государств являются ее участниками [2, с.2-7]. Однако в национальном законодательстве многих из этих стран отсутствует прямой запрет на применение телесных наказаний, что нарушает международные обязательства. Чтобы устранить это несоответствие, предлагается внести изменения в национальное законодательство, прямо запрещающие телесные наказания в отношении детей.
Конвенция ООН о правах ребенка возлагает на государств-участников обязанность защищать детей от всех форм физического и психологического насилия, когда они находятся на попечении взрослых. Комиссия по правам ребенка, которая следит за соблюдением этой Конвенции, ясно дает понять, что «она требует от государств-участников не только запретить все виды телесных наказаний детей, но и проводить просветительскую работу и информировать общество по этому вопросу. Необходимо учитывать, что любые телесные наказания детей являются недопустимыми. Более того, этот запрет имеет важное значение, независимо от споров о том, какие наказания являются приемлемыми, а какие - нет. Положения о запрете должны быть ясными, обязательными для исполнения и точными, чтобы суды не отказывались применять их в делах о насилии над детьми» [5, с.5-6]. И как следствие, государства должны принять все необходимые меры для предотвращения и искоренения насилия над детьми на практике.
По мнению Ю.Н. Авдониной «в странах-участницах Совета Европы дети имеют возможность пользоваться всеми правами человека, которые гарантированы Европейской конвенцией о защите прав человека, Конвенцией ООН о правах ребенка (КПР ООН) и другими международными документами, направленными на защиту прав человека. Такая стратегия направлена на обеспечение всех этих прав человека и отражает стремление Совета Европы и его государств-участников сделать эти права реальностью для всех детей» [3,4, с. 17].
Хотелось бы обратить внимание на еще одну проблему. Семейное законодательство многих стран не дает четкого определения телесных наказаний, что создает правовую неопределенность. В соответствии с третьим пунктом Конвенции ООН о правах ребенка, во всех действиях, которые предпринимаются в отношении детей, будь то государственными или частными организациями, занимающимися вопросами социального обеспечения, судами, административными или законодательными органами, первостепенное внимание должно уделяться обеспечению наилучших интересов ребенка. Это означает, что интересы ребенка должны учитываться во всех решениях и действиях государства, которые могут повлиять на него. Цель такого подхода - обеспечить физическую, психологическую, моральную и духовную неприкосновенность ребенка и способствовать укреплению его достоинства. Однако Конвенция не дает точного определения содержания интересов ребенка. Аналогично, в документах Комитета по правам ребенка ООН нет исчерпывающего описания того, что именно подразумевается под интересами ребенка. «Из-за отсутствия четкого определения Конвенция неоднократно подвергалась критике как неясная и неопределенная, как некий субъективный стандарт, который можно интерпретировать по-разному и который не защищен от злоупотреблений и идеологической эксплуатации. Отсутствие списка факторов, которые следует учитывать при определении и оценке интересов ребенка, не случайно. Оно указывает на необходимость индивидуального подхода к каждому ребенку и нежелание ограничивать толкование этого понятия» [8, 9 с.206].
В связи с этим возникает вопрос: если такое определение будет включено в национальное законодательство, поможет ли это сформировать единообразную правоприменительную практику и предотвратить возможные случаи злоупотребления?
Как отмечалось выше, одной из причин, почему в обществе все еще применяются телесные наказания в отношении несовершеннолетних детей, является распространенность традиционных взглядов на воспитание. Чтобы изменить эту ситуацию, необходимо организовать масштабные информационные кампании, направленные на повышение правовой грамотности родителей и продвижение альтернативных методов воспитания.
В современном мире не существует действенных методов защиты детей от телесных наказаний. Чтобы решить эту проблему, необходимо создавать специальные центры поддержки для детей и их семей, а также пропагандировать эффективные методы воспитания без применения телесных наказаний. Как справедливо отмечает Е.В. Бурова взаимосвязь международных правовых норм, направленных на защиту детей, и национального законодательства может стать отправной точкой для поиска новых концепций, принципов и ценностей, которые будут актуальны в условиях динамичного развития общества [7, с. 7].
В завершение хотелось бы подчеркнуть, что отказ от физических наказаний в процессе воспитания несовершеннолетних детей - это значительный шаг к созданию условий, которые будут способствовать их гармоничному развитию и благополучию, а также укрепить институт семьи во многих государствах. Это подчеркивает необходимость перехода к более гуманным методам воспитания несовершеннолетних детей.
Список использованных источников
1. Всеобщая декларация прав человека 1948 г. (принята Генеральной Ассамблеей ООН) // Российская газета. 1998. 12 декабря;
2. Конвенция о правах ребенка (одобрена Генеральной Ассамблеей ООН 20 ноября 1989 г.) (вступила в силу для СССР 15 сентября 1990 г.) // СПС «КонсультантПлюс»;
3. Авдонина Ю.Н. Доступ детей к правосудию: международный аспект / Ю.Н. Адвонина // Арбитражный и гражданский процесс. 2022. № 6. С. 13 - 17;
4. Авдонина Ю.Н. Правовая политика в сфере защиты прав несовершеннолетних: опыт Российской Федерации и зарубежных правопорядков //Арбитражный и гражданский процесс. 2023. № 4. С. 17 - 21;
5. Алексеева О.Н. Конвенция ООН о правах ребенка как основной международный стандарт международно-правовой защиты прав детей / О.Н. Алексеева // Colloquіum-Journal. 2020. № 4 - 7 (56). С. 5 - 7;
6. Бондаренко И.В., Фроловская Ю.И. Формы семейного воспитания при реализации права ребенка на защиту // Семейное и жилищное право. 2020. № 1. С. 6 - 8;
7. Бурова Е.В. Имплементация норм международного права по защите детей в законодательство РФ // Семейное и жилищное право. 2024. № 1. С. 6 - 9;
8. Кравчук Н.В. Наилучшие интересы ребенка: содержание понятия и его место в семейном законодательстве России // Актуальные проблемы российского права. 2017. № 5. С. 97 - 103;
9. Кравчук Н.В. Рецензия на книгу: «Глобальные размышления о правах ребенка и праве. 30 лет после Конвенции по правам ребенка» / под ред. Э. Маррус и П. Лауфер-Укелес / Н.В. Кравчук // Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Серия 4: Государство и право. 2022. № 3. С. 201 - 209;
10. Муратова С.А. Способы и формы защиты прав несовершеннолетних детей // Законы России: опыт, анализ, практика. 2023. № 6. С. 43 - 46.
Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың Құқықтық және
ұйымдастыру-талдау жұмыс бөлімінің меңгерушісі, PhD
Қаражанов М.Д.
Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың Құқықтық және
ұйымдастыру-талдау жұмыс бөлімі, PhD
«ТМД елдеріндегі халықаралық шарттарды танудың
конституциялық тәртібі мен шарттары»
Түйін. Мақалада ТМД елдеріндегі халықаралық шарттарды танудың конституциялық негіздері мен шарттары талданады, бұл процестер мемлекеттердің ішкі заңнамасында қалай көрініс тапқанына баса назар аударылады. Шарт құқығының қағидаттарын кодификациялау бойынша күш-жігердің әсері, сондай-ақ аймақтық және ұлттық деңгейде адам құқықтарын жүзеге асыруда әмбебаптық қағидатын құрметтеу маңыздылығы қарастырылады. Халықаралық шарттарды реттеу, жасасу және орындау рәсімдері оңтайландырылды, бұл ТМД елдеріндегі халықаралық және ішкі құқықтың өзара әрекеттесуі үшін шешуші мәнге ие.
Түйінді сөздер: халықаралық шарттар, халықаралық шарттарды тану, ТМД елдері, тану тәртібі, имплементация.
Аннотация. В статье проанализированы конституционные основы и условия признания международных договоров в странах СНГ, с акцентом на то, как эти процессы отражаются на внутреннем праве государств. Рассматривается влияние усилий по кодификации принципов договорного права, а также значимость соблюдения принципа универсальности при реализации прав человека на региональном и национальном уровнях. Упорядочены процедуры регулирования, заключения и выполнения международных договоров, что имеет ключевое значение для взаимодействия международного и внутреннего права в странах СНГ.
Ключевые слова: международные договора, признание международных договоров, страны СНГ, порядок признания, имплементация.
Annotatіon. The artіcle analyzes the constіtutіonal foundatіons and condіtіons for the recognіtіon of іnternatіonal treatіes іn the CІS countrіes, wіth an emphasіs on how these processes are reflected іn the domestіc law of states. Іt examіnes the іmpact of efforts to codіfy the prіncіples of treaty law, as well as the іmportance of observіng the prіncіple of unіversalіty іn the іmplementatіon of human rіghts at the regіonal and natіonal levels. The procedures for regulatіng, concludіng and іmplementіng іnternatіonal treatіes have been streamlіned, whіch іs of key іmportance for the іnteractіon of іnternatіonal and domestіc law іn the CІS countrіes.
Key words: іnternatіonal treatіes, recognіtіon of іnternatіonal treatіes, CІS countrіes, recognіtіon procedure, іmplementatіon.
Әмбебаптық принципі Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында бекітілген және барлық адамдардың тең қадір-қасиетін көрсететін халықаралық құқықпен бекітілген. Бұл тәсіл ұлттық деңгейде адам құқықтарын қорғау үшін халықаралық стандарттарды қолдануға, дүниежүзінің барлық елдерінде танылуы мен сақталуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді [1].
Халықаралық шарттар құқығындағы ең маңызды орынды 1969 жылғы 23 мамырдағы шарттар құқығы туралы Вена конвенциясы алады [2]. Ол халықаралық шарттардың мемлекеттер арасындағы бейбіт ынтымақтастық құралы ретіндегі маңыздылығын атап көрсетеді және халықаралық шарттарды жасау процесі, олардың үшінші мемлекеттерге әсері, олардың жарамсыздығы негіздері және келісім жасау құқығы сияқты шарттық құқықтың әртүрлі мәселелерін қамтиды [2].
Вена конвенциясы шарттық өзара іс-қимыл процесінің негізгі аспектілерін, соның ішінде бірін-бірі мойындамайтын елдердің келісімдеріне қатысуын, мемлекеттердің әмбебап шарттарға қатысу құқықтарын, шарттарды қолдануға байланысты дауларды шешу тәртібін және функцияларын реттейді.
Алайда, осы конвенциялардың қабылданғанына қарамастан, шарт құқығы негізінен бірнеше себептерге байланысты әдеттегі құқыққа негізделген. Біріншіден, конвенциялар осы саладағы барлық нормаларды қамтымайды, бұл олардың мәтіндерімен расталады. Осылайша, 1969 жылғы Конвенцияның преамбуласында «Халықаралық әдеттегі құқық нормалары осы Конвенцияның ережелерімен шешілмеген мәселелерді реттеуді жалғастырады», - делінген.
Екіншіден, көптеген мемлекеттер әртүрлі себептермен конвенциялардың қатысушылары болып табылмайды және олар үшін шарт құқығы әдеттегі құқық шеңберінде әрекет етуді жалғастыруда.
Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Жарғысының [3] шарт құқығы үшін қажеттілігі даусыз, өйткені ол халықаралық құқықтың негізгі принциптерін бекітті. Бұл Вена конвенцияларының преамбуласында атап өтілген, онда қатысушы мемлекеттер шарттарды «Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысында қамтылған халықаралық құқық принциптерін ескере отырып», - жасайды.
Шарттарды реттеу, жасасу және орындау тәртібі мемлекеттердің ішкі құқығы үшін үлкен маңызға ие. Негізгі ережелер конституциялық заңда қарастырылған, ал неғұрлым егжей-тегжейлі нормалар мемлекеттік және сот органдарының тәжірибесі арқылы қалыптасады. Сыртқы қатынастар икемді реттеуді қажет етеді. Конституциялық құқық шарттар жасасу тәртібін, мемлекеттік органдардың құзыретін, ратификациялауды талап ететін шарттардың түрлерін және басқа да аспектілерді белгілейді. Жаңа конституциялар ішкі заңдарға қарағанда ратификацияланған шарттарға басымдық береді. Ішкі құқық халықаралық әдет-ғұрып құқығы нормаларының қалыптасуына да әсер етеді.
Қазақстан тәуелсіздік алған кезде халықаралық шарттар жасасу арқылы халықаралық байланыстарды дамыту және нығайту оның үшін аса маңызды болды. Сондықтан қол қойылған алғашқы халықаралық құжаттардың бірі Шарт құқығы туралы Вена конвенциясы болды.
1993 жылы 31 наурызда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі «Қазақстан Республикасының 1969 жылғы Шарттар құқығы туралы Вена конвенциясына қосылуы туралы» [4] қаулы қабылдады, бұл атаулы күн болды. Конвенцияға қосылу арқылы Қазақстан өз нормаларын іске асыруға және ішкі заңнамасын соларға сәйкес бейімдеуге міндеттеме алды. Конвенцияның ережелері енді Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының бөлігі болып саналады.
Мемлекеттер үшін халықаралық құқықтық нормалармен қатар халықаралық шарттарды жасасу мен орындаудың ішкі тәртібін анықтайтын ұлттық құқық нормаларының да маңызы аз емес. Мемлекеттер өздерінің ішкі заңнамаларын өздері қабылдаған халықаралық міндеттемелермен үйлестіруге ұмтылады.
1995 жылы 12 желтоқсанда Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарын жасасу, орындау және күшін жою тәртібі туралы Президентінің Жарлығы шықты. Жарлықтың заң күші бар және кейіннен 2005 жылғы 30 мамырда қабылданған «Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Заңымен толықтырылды.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің ресми түсіндірмесіне сәйкес, Конституцияның 4-бабының 3-тармағында республика жасасқан халықаралық шарттардың еліміздің ішкі заңнамасының алдында заңдық күші басым болатындығы көрсетілген.
«Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» заң бір жағынан халықаралық конвенциялардың нормаларын жүзеге асыратын, екінші жағынан шарттарды келісу мен қол қоюдың мемлекетішілік тәртіптерін айқындайтын негізгі нормативтік акт болып табылады. Бұл заң Қазақстан Республикасы мен халықаралық субъектілер арасындағы өзара іс-қимылдың бүкіл процесін, оның ішінде халықаралық шарттарды жасасу, орындау, өзгерту және тоқтату кезеңдерін қамтиды.
Демек, Қазақстан Республикасы қатысушысы болуға ниеттенетін халықаралық шарттарға, сондай-ақ халықаралық шарттардың жобаларына өз құзыретіне қатысты мәселелер бойынша Қазақстан Республикасының мүдделі орталық мемлекеттік органдарымен келісілгеннен кейін міндетті түрде Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңдық сараптама жасалуға тиіс [5].
Вена конвенциясы мен қазақстандық заңнаманың өзара әрекеттестігі контекстіндегі басты мәселе олардың басымдығы болып табылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының [6] 4-бабының 3-тармағына сәйкес, ел ратификациялаған халықаралық шарттар ішкі заңдардан басымдыққа ие және тікелей қолданылады. Қазақстан 1993 жылы Шарттардың құқығы туралы Вена конвенциясына ратификациясыз қосылғандықтан, конвенциялық және ұлттық нормалар арасындағы басымдық мәселесі туындайды.
1995 жылғы Конституция қабылданғанға дейін жасалған күшіне енудің шарты ретінде ратификациялауды көздемеген халықаралық шарттар, егер осы халықаралық шарттар үшін мұндай басымдық Қазақстан Республикасының заңнамасында тікелей көзделсе, құқықтық қатынастардың тиісті салаларын реттейтін заңдары жарамды және Республика заңнамасы алдындағы басымдылығын сақтайды» [7].
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты сот тәжірибесіне қатысты өзінің 2008 жылғы 10 шілдедегі нормативтік қаулысында да көзделген: «1995 жылғы Конституция қабылданғанға дейін жасалған, ратификациялауға жатпайтын Қазақстан Республикасының бірқатар халықаралық шарттары қолданыста болады және Республика заңнамасынан басымдығын, егер осындай басымдық Республика заңдарында құқықтық қатынастардың тиісті салалары үшін тікелей көзделсе, сақтайды» [8].
«Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Заңның преамбуласында Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары Қазақстан Республикасының Конституциясына, халықаралық құқықтың жалпы танылған қағидаттары мен нормаларына, халықаралық құқықтың ережелеріне сәйкес жасалады, жүзеге асырылады, өзгертіледі және тоқтатылады деп көрсетілген. Шарттың өзіне, Шарттар құқығы туралы Вена конвенциясына, осы Заңға және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілеріне сәйкес келеді.
Осылайша, 1969 жылғы Вена конвенциясының халықаралық шарттар туралы заңға басымдылығы заңнамалық түрде бекітілген деп қорытынды жасауға болады.
Құқықсыз халықаралық шарттар жасасуға байланысты актілерді орындауға қатысты нормаларды түрлендіру, яғни белгілі бір қайта қарау арқылы жүзеге асырылды деп санауға болады; Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарды уақытша қолдануы; көпжақты халықаралық шарттарға ескертулер; халықаралық шарттардың орындалуын қамтамасыз ету; ратификациялау грамоталарымен алмасу тәртібі және т.б.
«Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Заң Қазақстан Республикасының халықаралық шарттың міндетті сипатына келісімінің ратификациялау, бекіту, қабылдау және қосылу сияқты түрлерін қарастырады (1-баптың 11-тармағы). Вена конвенциясының 11-бабында көзделгендей, Заңда келісімнің «келісім-шарт құрайтын құжаттарды алмасу» түрі белгіленбегенін атап өткен жөн.
Бұл ретте, Қазақстан Республикасының халықаралық шартының ұғымын айқындайтын Заң «мұндай шарттың бір құжатта немесе бірнеше сабақтас құжатта қамтылғанына қарамастан» халықаралық шартты да қамтиды (1-баптың 6-тармағы).
Вена конвенциясының 11-бабына сәйкес, «мемлекеттердің олардың арасында алмасатын құжаттардан тұратын шартпен байланысты болуға келісімі айырбастау арқылы көрсетіледі, егер: а) бұл құжаттар олардың алмасуының осындай нәтиже беретінін қамтамасыз етсе; немесе (b) бұл мемлекеттер құжаттармен алмасудың осындай нәтижеге ие болатыны туралы келісімге келтірілгені басқаша белгіленсе».
Қазақстан Республикасы Вена конвенциясына қосыла отырып, болашақта уағдаласушы тарап немесе тараптар Қазақстан алдында халықаралық шарт жасасудың осы әдісін қолдануға бастамашы бола алады. Бірқатар посткеңестік елдерде (Ресей Федерациясы, Беларусь Республикасы) «құжат алмасу» үшін қажетті заңнамалық база бар. Сонымен бірге, Вена конвенциясы мемлекеттер арасындағы өзара іс-қимылдың халықаралық тәжірибесін және тарихи қалыптасқан халықаралық шарттық тәжірибені біріктіргенін ескере отырып, Қазақстан халықаралық шарттың міндетті сипатына келісімнің бұл түрін өзінің келісіміне енгізуі орынды болар еді.
Белгілі болғандай, Қазақстан адам құқықтары туралы халықаралық Биллді құрайтын барлық құжаттарды ратификациялады. Қазақстан адам құқықтары саласындағы 100-ден астам көпжақты әмбебап халықаралық шарттарға, соның ішінде Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясына және БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі конвенцияларына қатысушы болып табылады.
ТМД елдерінің құқықтық актілері мен басқа да құжаттарының бірыңғай тізілімінің мәліметтері бойынша [9] Қазақстан Үкіметі мен ТМД үкіметтері арасында адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын қорғау саласында 33 екіжақты келісімдер жасалған.
2021 жылғы 13 наурызда «Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Заң жаңа баптармен толықтырылды.
20-1-бап. Қазақстан Республикасы ратификациялаған және қолданыстағы болып табылатын Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарының оның заңдары алдында басымдығы болады және халықаралық шарттан оны қолдану үшін заң шығару талап етілетін жағдайлардан басқа кезде тікелей қолданылады.
2022 жылғы 24 маусымда Қазақстан өлім жазасын жоюға бағытталған Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің Екінші Факультативтік хаттамасы күшіне енді.
Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияға Факультативтік хаттама 2023 жылғы 7 маусымдағы Заңмен ратификацияланды.
Ресей Федерациясы, Беларусь Республикасы, Қырғыз Республикасы, Тәжікстан Республикасы және Өзбекстан Республикасы осы Хаттамаға қол қойған жоқ.
Факультативтік хаттама Конвенцияға сәйкес жеке шағымдарды қарау механизмін белгілейді. Қатысушы мемлекеттер Мүгедектердің құқықтары жөніндегі комитеттің Конвенция бойынша құқықтары бұзылды деп мәлімдейтін жеке тұлғалардың немесе топтардың шағымдарын қарау құзыретін тануға келіседі. Комитет қатысушы мемлекеттен ақпаратты сұрай алады және оған ұсыныстар жасай алады.
Бала құқықтары туралы конвенцияның факультативтік хаттамасы 2023 жылғы 19 желтоқсандағы Заңмен ратификацияланды [10].
Ресей Федерациясы, Беларусь Республикасы, Қырғыз Республикасы, Тәжікстан Республикасы және Өзбекстан Республикасы осы Хаттаманың Тараптары болып табылмайды.